උසස් පෙළ අර්ථික විද්‍යාව - හය වන කොටස -මූලික ආර්ථික ක්‍රියා සහ ආර්ථික කාරක

උසස් පෙළ අර්ථික විද්‍යාව
පළමු පාඩම: අර්ථික විද්‍යාව හැදින්වීම-
හය වන කොටස (2019/12/25)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

🍁මූලික ආර්ථික ක්‍රියා සහ ආර්ථික කාරක🍁

🌱මූලික ආර්ථික ක්‍රියා

ඕනෑම ආර්ථිකයක හෝ සමාජයක අඛණ්ඩව සිදුවන මුලික ආර්ථික ක්‍රියා තුනක් තිබේ. ඒවා නම්,

🔹නිෂ්පාදනය
🔹හුවමාරුව
🔹පරිභෝජනය

🤗ඉහත මූලික ආර්ථික ක්‍රියා තුනෙන්
නිෂ්පාදනය යනු කුමක් ද යන්න පසුව එන පරිච්ජේදයක පුළුල් වශයෙන් විස්තර කරන අතර පරිභෝජනය යනු කුමක් ද යන්න පූර්ව පරිච්ජේදයක පුළුල් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත. එබැවින් මෙම පරිච්ජේදයේ අරමුණ වනුයේ හුවමාරුව යනු කුමක් ද යන්න විග්‍රහ කිරීම පමණි.

🌱 හුවමාරුව:

🔹බොහෝ පුද්ගලයින් නිෂ්පාදන කාර්යයක යෙදෙන්නේ තමාගේ ම පාරිභෝගික අවශ්‍යතා සඳහා භාණ්ඩ හා සේවා නිපදවා ගැනීමට නොවේ. තමාගේ සියලු අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට තමා විසින්ම භාණ්ඩ හා සේවා නිපදවා ගනු ලබන ස්වයංපෝෂිත තත්වයක් දැකිය හැකි නොවේ. සහල්, එළවළු ආදිය නිපදවා ගන්නා ගොවියකුට පවා ලුණු, සීනි, පාන්, මාළු ආදීය මිළදී ගැනීමට සිදුවේ. මිළ දී ගැනීමේ දී සිදුවනුයේ හුවමාරුවකි. එනම් මුදල් වලට භාණ්ඩ හුවමාරු වීමකි.

🔹මෙසේ හුවමාරු ක්‍රියාවලිය සිදුවීමට නම් මුදල් අවශ්‍ය වේ. මෙසේ මුදල් ලැබෙනුයේ භාණ්ඩ හා සේවා සැපයීම තුළින් ලැබෙන ආදායමිනි. ගොවියකු වී හෝ එළවළු හෝ වෙනත් මස් හෝ බිත්තර වැනි දෑ අලවි කර ආදායමක් උපයා ගනී. ඔහු ඒ සඳහා වෙළඳ පොළ තුළ විකිණිය හැකි අතිරික්තයක් බිහිකර ගත යුතුව ඇත. නුතන සමාජයක මිලදී ගැනීමේ ක්‍රියාව සඳහා මුදල් අවශ්‍ය කරයි. ආර්ථිකයක හුවමාරු ක්‍රියාවලිය පහසු කරනුයේ මුදල් භාවිතය මගිනි. මුදල් හුවමාරු මාධ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම ඊට හේතුවයි.

🔹භාණ්ඩ මිලදී ගැනිමට මුදල් අවශ්‍ය වේ. එය අතරමැදියකු ලෙස ක්‍රියා කරයි. මුදල් වලට මෙම අතරමැදි කාර්ය කළ හැකි වනුයේ ඒවා ගනුදෙනු වලදී කවුරුත් පිළිගන්නා බැවිනි. මුදල් හුවමාරු මාධ්‍ය ලෙස ක්‍රියා නොකරන, භාණ්ඩයක් තවත් භාණ්ඩයකට සෘජුව හුවමාරු වන බාටර් ආර්ථිකයක හුවමාරුවක් සිදුවීමට නම් අදාළ හුවමාරුවට සම්බන්ධවන පුද්ගලයින් දෙදෙනාගේ අවශ්‍යතා ගැලපිය යුතුය. නූතන ආර්ථිකය හුවමාරු ආර්ථිකයක් වී ඇත්තේ මුදල් භාවිතය නිසාය.නූතන ආර්ථිකය මූල්‍ය ආර්ථිකයක් ලෙස බොහෝ විට හැදින්වේ. හුවමාරුව පහසු වන විට නිෂ්පාදනය ඉහළ යයි. නිෂ්පාදනය වර්ධනය වීමත් සමඟ ඊට සම්බන්ධ ජනතාවගේ ආදායම ඉහළ යයි. මෙසේ නිෂ්පාදනයන් සමඟ ආදායම ඉහළ යාම නිසා පරිභෝජනය ඉහළ ගොස් ජනතාවගේ ජීවන තත්වය උසස් වේ. නිෂ්පාදනය කිරීම මෙන්ම අලෙවි කිරීම ද හුවමාරුව නිසා පහසු වන විට මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයට මඟ පෑදේ. එවිට පුද්ගලයන් තම හැකියාවන් වලින් උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනෙන ආකාරයට නිෂ්පාදන කාර්යයයේ නිරත වීමට මග පෑදේ. එම නිසා නුතන ආර්ථිකයක පුද්ගලයින් නිරත වනුයේ තමාට වඩාත්ම හොඳින් සිදුකළ හැකි කාර්යයයේ පමණි. ඒ තුළින් ශ්‍රම විභජනය හා විශේෂිකරණයට පත් වේ.

නිදසුන් - රියදුරකු තම ශ්‍රමය අලෙවි කර ආදායමක් ඉපයීම, එසේම ගුරුවරුන්, කම්කරුවන්, ලිපිකරුවන් ආදායම් උපයන්නේ, තම ශ්‍රමය සාධක වෙළදපොළේ මුදලට අලෙවි කිරීමෙනි.

🔹හුවමාරු ක්‍රියාවලියේ නිරත වන්නේ පාරිභෝගිකයින් ය. ඒ සඳහා ඔවුන්ට ආදායමක් අවශ්‍ය වේ. පාරිභෝගිකයින්ට නැතහොත් කුටුම්භයන්ට (කුටුම්භයක් යනු එක් පවුලකි. අපේ රටේ කුටුම්භයක සාමාජික සංඛ්‍යාව දළ වශයෙන් පහකි.)

🌱 ආර්ථික කාරක:

🔹ආර්ථිකයක ක්‍රියාකාරීත්වය සිදුවන්නේ නිෂ්පාදනයත් හුවමාරුවත් පරිභෝජනයත් මඟිනි. මේ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වී ඒ පිළිබඳ තීරණ ගෙන ඒවා ක්‍රියාවට නංවන පුද්ගලයින් හෝ ආයතන ප්‍රධාන පාර්ශව හතරකින් යුක්ත වේ. එනම්,

☑️කුටුම්භ අංශය
☑️නිෂ්පාදන අංශය
☑️රාජ්‍ය අංශය
☑️විදේශ අංශය

🌱 කුටුම්භ අංශය:

එක් වහලක් යට එකට ජීවත්වන පවුලක් කුටුම්භයක් ලෙස අදහස් කරයි. පොදු අයවැයකින් පාරිභෝජනයට සම්බන්ධ තීරණ ගැනීම කුටුම්භයක විශේෂ ලක්ෂණයකි. කුටුම්භයක් ආර්ථික කටයුතුවලට විවිධාකාරයෙන් සම්බන්ධ වේ. ආර්ථිකයක නිෂ්පාදන සාධක හිමිකරුවන් කුටුම්භයන් ය. ඔවුන් තමන් සතු භූමිය, ශ්‍රමය, ප්‍රාග්ධනය, ව්‍යවසායකත්වය යන නිෂ්පාදන සාධක නිෂ්පාදන කටයුතුවලට සපයා දී වැටුප්, බදුකුළී, පොළි සහ ලාභ යන සාධක ආදායම් උපයාගනී. ආර්ථිකයක නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩත් සේවාවනුත් පරිභෝජනය කරනුයේ කුටුම්භයන් ය. ආර්ථිකයක ඉතුරුම් බිහිකරන ප්‍රධාන පාර්ශ්‍රවය වන්නේ ද මෙම කුටුම්භයන්ම ය. කුටුම්භයක් තම ආදායමින් පරිභෝජනය සඳහා වැය නොකරන ප්‍රමාණය කුටුම්භ ඉතුරුම් වේ. කුටුම්භයක් කටයුතු කරනුයේ භාණ්ඩත්, සේවාවනුත් පරිභෝජනය කිරීමෙන් ලබන උපයෝගීතාව උපරිම කර ගැනීම උදෙසායි.

☑️ කුටුම්භයක් ඉටු කරන කාර්යයන්:

🔹තමා සතු නිෂ්පාදන සාධක (ශ්‍රමය) සාධක වෙළඳපොලේ අලෙවි කර ආදායම් ඉපයීම.

උදා-: කම්කරුවකු තම ශ්‍රමය සැපයීම වෙනුවෙන් දිනකට රුපියල් 200ක ආදායමක් ඉපයීම.

🔹ඉතුරුම් බිහි කිරීම - කුටුම්භයක් තමන්ට ලැබෙන ආදායම වියදම් කර භාණ්ඩ හා සේවා මිලදී ගනී. ඒවා පරිභෝජනය කරයි. එබැවින් පාරිභෝගිකයන් යනු කුටුම්භයන්ය.

🔹භාණ්ඩ පරිභෝජනය පිළිබඳ තීරණ ගෙන ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රධාන ඒකකය කුටුම්භයයි. එබැවින් පාරිභෝගිකයා යයි සඳහන් කරන විට එයින් අදහස් වනුයේ කුටුම්භයන්ය.

🔹යැපුම් නිෂ්පාදන කටයුතු සිදු කිරීම - එනම් කිසියම් කුටුම්භයක් අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම සඳහා එම කුටුම්භයේ සාමාජිකයන් විසින්ම භාණ්ඩ හා සේවා නිපදවීමකි. එනම් මෙහිදී අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම උදෙසා වෙළදපළ හරහා ගනුදෙනුවක් සිදු නොවේ. එනම් යැපුම් කටයුතු මගින් හුවමාරුවක් සිදු නොවේ.

උදා -: ගෘහණියන්ගේ සේවා (ඉවුම් පිහුම්, රෙදි සේදීම, දරුවන් රැකබලා ගැනීම, සුද්ද පවිත්‍ර කිරීම)

🔹බදු ගෙවීම - ඇතැම් කුටුම්භයන්ගේ ආදායම බද්දට යටත්වන මට්ටමේ පවති නම් ඔවුන් රජයට සෘජු බදු ගෙවිය යුතුය. එසේ නොමැති නම් ඔවුන් ගෙවනුයේ වක්‍ර බදු (භාණ්ඩ හා සේවා මත බදු) පමණි නමුත් ඇතැම් කුටුම්භ සෘජු බදු මෙන්ම වක්‍ර බදු ද ගෙවයි.

🌱 ව්‍යාපාර ආයතන / නිෂ්පාදන ඒකක:

වෙළඳපොළේ විකිණීම සඳහා භාණ්ඩත්, සේවාවනුත් නිෂ්පාදනය කරන පුද්ගලයින් ද, ආයතන ද නිෂ්පාදන ඒකක වශයෙන් හැඳින්වේ. ගොවියන්, ස්වයං රැකියාවක නිරත වන්නන් භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන පුද්ගලයින්, උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැක. පෞද්ගලික අංශයත්, දෙපාර්තමේන්තු යනාදී රාජ්‍ය අංශයන් නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍යකරන සම්පත් ලබාගනුයේ කුටුම්භ මඟිනි. එලෙස ලබා ගන්නා සම්පත් සඳහා නිෂ්පාදන ඒකක විසින් කුටුම්බවලට ගෙවීම් කරයි. කුමණ භාණ්ඩ කොපමණ ප්‍රමාණයක් නිපදවන්නේ ද යන්නත් කුමන ශිල්පක්‍රමය භාවිතා කරන්නේ ද යන්නත් පිළිබඳව තීරණය කරනුයේ ද නිෂ්පාදන ආයතන විසිනි. නිෂ්පාදන ආයතන විසින් කුටුම්භ අංශයෙන් ලබා ගන්නා සාධක සේවා වෙනුවෙන් කුටුම්භ අංශයට ගෙවීම් කරයි. එනම් වැටුප්, පොළී, ලාභ, බදු කුලි ගෙවයි. එවිට නිෂ්පාදන අංශයෙහි සිට කුටුම්භ අංශයට ආදායම් ගලායාමක් සිදුවේ. ව්‍යාපාර ආයතන ලාභ උපරිම කිරිමේ අරමුණින් ක්‍රියා කරන බව සැබෑවක් වුවද එය වඩාත් සාධාරණ වනුයේ පෞද්ගලික අංශයේ ව්‍යාපාර සම්බන්ධයෙන් පමණි. රාජ්‍ය අංශයේ ව්‍යාපාරවලදී ලාභයට අමතරව දේශපාලන ආදී කරුණුවල බලපෑමක්ද පවතී.

☑️ව්‍යාපාරික ආයතන ඉටුකරනු ලබන කාර්යයන්

🔹කුටුම්බයන්ගෙන් නිෂ්පාදන සාධක මිලදී ගෙන ඒ සඳහා ගෙවීම් කිරීම.

🔹පාරිභෝගික භාණ්ඩ ආයෝජන භාණ්ඩ කුටුම්භයන්ට අලෙවිකර ආදායම් ඉපයිම.

🔹නිෂ්පාදන ආයතන මගින් නිපදවන භාණ්ඩවල වටිනාකම මත රජයට බදු ගෙවීම.

🔹රජයෙන් යම් යම් සහන ලබා ගැනීම. (නිදසුන් : බදු සහනාධාර, නිෂ්පාදන පිහිටාධාර, යටිතල පහසුකම්)

🔹විවිධ සමාජ සුභසාධන කටයුතුවල නිරතවීම. (උදාහරණ : ක්‍රීඩා සහ සංස්කෘතික කටයුතුවලදී ව්‍යාපාරික ආයතන විසින් අනුග්‍රහය දැක්වීම, පොදු සමාජ ව්‍යසනයන්වලදී ආධාර උපකාර කරීම.

🔹ආයෝජන කටයුතුවල නිරතවීම. (කොටස් වෙළඳපොළ ආදී මුල්‍ය ආයතනවල ව්‍යාපාරීක ආයතන සිය ධනය ආයෝජනය කරයි.

🌱 රාජ්‍ය අංශය:

ව්‍යවස්ථාදායකයත් විධායකයත් රජය ලෙස සලකයි. රටට අවශ්‍ය නීති සැකසීම ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ද ඒවා ක්‍රියාවට නැංවීම විධායකයෙන් ද සිදුවේ. අධිකරණ, ආරක්ෂණ, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය, සමාජ සේවා, ප්‍රවාහන, තැපැල්, විදුලි සංදේශ යනාදී අංශ පිළබඳව ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය කරන, ඒවා ක්‍රියාත්මක කරන හා ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය අධීක්ෂණය කරන ආයතන රජය යන්නට අයත් වේ. ආර්ථිකයක ක්‍රියාකාරිත්වයට රජය විවිධාකාරයෙන් දායක වේ.

☑️ රජයේ කාර්යභාරය

🔹ආර්ථිකයට අවශ්‍ය නීතිරීති රාමුව සකස් කරනුයේ රජයයි. කුටුම්භයන් සතු නිෂ්පාදන සාධක අයිතිය තහවුරු වන්නේත්, ව්‍යාපාර ආයතනවල පැවැත්ම තහවුරු වන්නේත්, නිෂ්පාදන හුවමාරුව නීත්‍යානුකූල වන්නේත්, නීතිය හා සාමය ආරක්ෂා වන්නේත් එහි නීති නිසාය.

🔹ආර්ථිකයක ක්‍රියාකාරිත්වයට අවශ්‍ය කරන පොදු පහසුකම් සැපයීම ද රජයක් විසින් සිදු කරනු ලබන තවත් වැදගත් කාර්යයක් වේ. මහා මාර්ග, වරාය, ගුවන්තොටුපොළ, විදුලි බලය, සන්නිවේදනය ආදිය රජයෙන් සැපයෙන පොදු පහසුකම්වලට උදාහරණ වේ.

🔹රජය මානව සම්පත් සංවිධානය උදෙසා දායක වේ. මිනිසා සතු දක්ෂතා නිපුනතා යනාදිය සංවර්ධනය කිරීම මෙමගින් අදහස් කරයි. රජය සපයන අධ්‍යාපනය හා සෞඛ්‍ය සේවාවන් මේ සඳහා ඉවහල් වේ. මෙම සේවා පෞද්ගලික අංශයෙන් ලබාගැනීම සඳහා මුදල් ගෙවීමට සිදුවේ. ඒ සඳහා ගෙවීමට හැකියාවක් නැති පුද්ගලයින්ට පවා එකී සේවා ලබා දෙන්නේ රජයෙනි.

🔹පොදු භාණ්ඩ හා සේවාවන් සැපයීමත් රජයට අයත් කාර්යයක් වේ.ආලෝකකරණය, ප්‍රදීපාගාර, ඔරලෝසු කණු, ජල ගැලීම් වැලැක්වීම සඳහා වූ ව්‍යාපෘති ඇති කිරීම උදාහරණ වේ.

මෙම භාණ්ඩ සඳහා මිලක් අයකර ගැනීමට නොහැකි බැවින් එම භාණ්ඩ පෞද්ගලික අංශය සපයන්නේ නැත. මිල ගෙවු අයටත්, නොගෙවු අයටත් එකසේ මෙම භාණ්ඩ පාරිභෝජනය කල හැකි වේ. මිලක් නොගෙවු අය පරිභෝජනයෙන් ඉවත් කළ නොහැකි වීම මෙම භාණ්ඩවල ඇති විශේෂ ලක්ෂණයකි. රජය කටයුතු කරනුයේ ජනතාවගේ ශුභ සිද්ධිය සඳහායි.

🔹බදු පැනවීම ද රජය විසින් සිදු කරයි. රාජ්‍ය සේවා පවත්වාගෙන යාමට රජය විසින් දරන වියදම පියවා ගන්නේ බදු ආදායම මගිනි ඒ සඳහා විවිධ වු බදු වර්ග පවති.

උදා : ආනයන බදු, දේපල බදු, ආදායම් බදු, වැට් බද්ද

(2018 මහ බැංකු වාර්තාව අනුව බදු ආදායම ද.දේ.නි % ලෙස 11.85 % කි.)

රජය බදු පනවනුයේ ව්‍යාපාරික අංශවලින් පමණක් නොවේ. කුටුම්භයන් මත ද රජය බදු පනවයි.

🌱 විදේශ අංශය:

🔹විදේශ අංශය යනු රටක් තම දේශසීමාවෙන් පරිභාහිර වු වෙනත් රටවල් සමඟ සිදු කරන වෙළඳ ගනුදෙනුයි විදේශ අංශයේ ප්‍රධාන කාර්යයන් දෙකක් පවතී.

☑️විදේශ අංශයේ කාර්යභාර්ය

1.ආනයන අපනයන කටයුතු සිදු කිරීම.
2.විදේශ විනිමය ගණුදෙනු සිදු කිරීම.
3.බදු ගෙවීම, ආයෝජන කටයුතු සිදු කිරීම. 4.ප්‍රාග්ධන ලැබීම හා ගෙවීම් සිදු කිරීම.

🍁ආර්ථික කාරක අතර සම්බන්ධතාවය:

🔹ආර්ථිකයක ක්‍රියාකාරීත්වය අවබෝධකර
ගැනීමට කුටුම්භ, නිෂ්පාදන ආයතන රජය
යන ප්‍රධාන ආර්ථික කාරක අතර ඇති
සම්බන්ධය අවබෝධකර ගැනීම වැදගත්
වේ. එම සම්බන්ධය සාරාංශ වශයෙන්
පහත පරිදි දැක්විය හැත.

🔹කුටුම්භ විසින් නිෂ්පාදන ආයතනවලට සහ රජයට සාධක සපයා ආදායම් උපයා ගනියි. ඒ ආදායම් වියදම් කරන භාණ්ඩ හා සේවා පරිභෝජනය කරයි. ඉතුරුම් බිහි කරයි. එසේම රජයට බදු ගෙවීමක් ද සිදු කරයි.

🔹නිෂ්පාදන ආයතන විසින් රජයට කුටුම්භයන්ට හා නිෂ්පාදකයින්ට අවශ්‍ය භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කරයි. ඒ සඳහා කුටුම්භවලින් ශ්‍රමය සහ වෙනත් නිෂ්පාද සාධක / සම්පත් මිලදි ගෙන ඒවාට ගෙවීම් කරයි. භාණ්ඩ අලෙවියෙන් ලාභ ඉපයේ එසේම ලාභය මත රජයට බදු ගෙවයි.

🔹රජය විසින් කුටුම්භයන්ට මෙන්ම නිෂ්පාදන ආයතනවලට පොදු පහසුකම් සපයයි එනම් කුටුම්භවලට අවශ්‍ය කරන අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය වැනි සුභ සාධන සේවා සපයයි. මෙවැනි සේවා සැපයීම සඳහා රජය නිෂ්පාදන ආයතන සහ කුටුම්භවලින් බදු පනවා ආදායමක් උපයා ගනියි.

🔹නිෂ්පාදන අංශය විසින් දේශිය වෙළඳපොළට මෙන්ම විදේශීය වෙළඳපොළට ද භාණ්ඩ හා සේවා සපයයි. එසේම විදේශ‍ වෙළඳපොලෙන් අවශ්‍ය කරන අමුද්‍රව්‍ය ආදිය ලබා ගනියි. එහිදී ආනයන / අපනයන වශයෙන් ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමක් බිහිවේ.

--සුභ දවසක්, තවත් කොටසකින් හමුවෙමු--